ประสบการณ์การใช้สัญญาจ้างก่อสร้างฉบับ FIDIC
โดย
ศาสตราจารย์(พิเศษ) คัมภีร์ แก้วเจริญ
ประสบการณ์การใช้สัญญาจ้างก่อสร้างฉบับ FIDIC
โดย ศาสตราจารย์(พิเศษ) คัมภีร์ แก้วเจริญ
(ดูหัวข้อบรรยายที่สำนักงานอัยการสูงสุด >>>Click ที่นี่)
๑. สาระเบื้องต้น
1.1 ความเป็นมา และการใช้บังคับสัญญาจ้างฉบับ FIDIC
ในปี ค.ศ. 1913 (พ.ศ. 2456) ผู้ประกอบวิชาชีพวิศวกรจาก ๓ ประเทศซึ่งมีประเทศฝรั่งเศสเป็นแกนนำได้รวมตัวกันก่อตั้ง สมาพันธ์วิศวกรที่ปรึกษานานาชาติ(International Federation of Consulting Engineers) ซึ่งนิยมเรียกตามคำย่อจากคำภาษาฝรั่งเศสตั้งแต่ตอนจัดตั้งว่า FIDIC (Federation Internationale Des Ingenieurs - Conseils) จวบจนปัจจุบันนี้ ( ค.ศ. 2007) มีองค์กรสมาชิกจำนวน 74 องค์กร ซึ่งมีผู้ประกอบวิชาชีพวิศวกรรมปอยู่ในสังกัดประมาณ 1 ล้านคนจากประเทศต่างๆมากกว่า 60 ประเทศทั่วโลก
สำหรับกิจกรรมหลักของ FIDIC ได้จัดให้มีการประชุมทางวิชาการ จัดสัมนา ผลิตเอกสารตำราที่เกี่ยวข้องกับวิศวกรรมร่างแบบฟอร์มเงื่อนไขวิธีดำเนินการต่าง ๆ เกี่ยวกับงานวิศวกรรม และส่งเสริมบทบาทของวิศวกรที่ปรึกษาซึ่งเข้าไปทำหน้าที่เป็นที่ปรึกษาโครงการต่างๆ ออกแบบและคำณวนแบบก่อสร้างต่างๆของโครงการฯ จัดประกวดราคาคัดเลือกผู้รับเหมาก่อสร้างโดยช่วยเจ้าของโครงการ (Owner) ดำเนินการตามโครงการก่อสร้างจนแล้วเสร็จ รวมไปถึงการช่วยระงับข้อพิพาทในโครงการด้วย ดังนั้น จะพบตัวอย่างเอกสาร(FORM) เป็นคู่มือดำเนินกิจการต่างๆของโครงการก่อสร้างหลายเรื่อง เช่น แบบฟอร์มเงื่อนไขการประกวดราคา คู่มือการก่อสร้าง การประกันภัยและกฎหมาย, เงื่อนไขสัญญาจ้างหลาย ๆ แบบ ....... ฯลฯ
สำหรับเงื่อนไขสัญญาจ้างก่อสร้างฉบับนี้ FIDIC ดำเนินการยกร่างขึ้นโดยมอบให้นักกฎหมายจากหลาย ๆ ประเทศที่เป็นภาคีสมาชิก ทั้งจากประเทศที่ใช้ระบบกฎหมายกลุ่ม Common Law และกลุ่ม Civil Law ร่วมกันประชุมปรึกษาหารือยกร่างขึ้น โดยมีผู้แทนสมาคมช่างเหมายุโรป (EIC) สมาคมช่างเหมาอเมริกัน (AGC) เข้าร่วมด้วย โดยมุ่งหมายเพื่อให้มีสัญญาจ้างมาตรฐานไว้ให้ประเทศสมาชิกใช้ดำเนินงานก่อสร้างโยธา (Civil Works) เช่น งานอาคาร ถนน สะพาน ฯลฯ แต่ถ้าเป็นงานก่อสร้างติดตั้งระบบไฟฟ้าและเครื่องกล FIDIC ได้จัดทำแบบฟอร์มเงื่อนไขสัญญาจ้างงานไฟฟ้าเครื่องกล (Electrical & Mechanical Works) ต่างหากอีกชุดหนึ่ง และสำหรับโครงการที่ผู้รับจ้างก่อสร้างดำเนินการให้แบบเบ็ดเสร็จ (Turn - key)ก็ได้จัดทำแบบฟอร์มสัญญาจ้างก่อสร้างแบบ Turn-key ไว้ด้วย เช่น แบบสัญญาก่อสร้างโรงงานขนาดใหญ่ ฯลฯ
จากประสบการณ์ที่เคยตรวจพิจารณา เงื่อนไขงานไฟฟ้าและเครื่องกล พบว่ามีเงื่อนไขทั่ว ๆ ไปเหมือนกัน จะต่างกันเฉพาะในส่วนที่เป็นเงื่อนไขที่ใช้ปฏิบัติกับงานไฟฟ้าและเครื่องกลโดยเฉพาะซึ่งมีสภาพแตกต่างจากงานโยธา เช่น โครงการก่อสร้างทางรถไฟสายกรุงเทพฯ - แหลมฉะบัง เขาทำเงื่อนไขเป็น 2 หมวด
หมวด 1 งานโยธา (ก่อสร้างทางรถไฟ) ใช้ แบบ Form นี้ และ
หมวด 2 งานไฟฟ้า (ก่อสร้างติดตั้งระบบสัญญาณขนานตลอดทางรถไฟ) ใช้แบบ Form M & E อีกส่วนหนึ่ง
ร่างเงื่อนไขสัญญานี้ แม้จะเป็นเพียงตัวอย่างหรือคู่มือ (Guidelines) สำหรับประเทศที่เข้าร่วมสมาพันธ์ & ประเทศอื่น ๆ ทั่วโลก แต่ก็มีข้อความรายละเอียดที่ได้มาตรฐานเหมาะสมในทางปฏิบัติ และมีข้อกำหนดสิทธิหน้าที่ระหว่างคู่สัญญาทั้งผู้ว่าจ้าง และผู้รับจ้าง รักษาผลประโยชน์ของคู่สัญญาอย่างเหมาะสม ดังนั้น ในการเจรจาจัดประกวดราคาก่อสร้างนานาชาติ จึงนิยมใช้แบบ Form เงื่อนไขสัญญานี้ จนเกิดเป็นสภาพบังคับกลาย ๆ เช่น แหล่งเงินกู้บางแห่ง ตั้งเงื่อนไขไว้ในสัญญาเงินกู้ว่าประเทศผู้กู้จะต้องใช้ แบบForm นี้ในการจัดประกวดราคาและในการทำสัญญาก่อสร้าง
แม้เจตนารมณ์จะร่างขึ้นเพื่อใช้เป็นเอกสารในการประกวดราคานานาชาติ แต่ในความเป็นจริง มีโครงการก่อสร้างในประเทศไทยหลายโครงการที่เจรจาตกลงกันให้ใช้ แบบ Form สัญญานี้ โดยไม่มีการประกวดราคา
การนำแบบ FORM นี้ไปใช้จะต้องทำความเข้าใจก่อนว่า FORM นี้เป็นเพียง เงื่อนไขทั่วไป ใช้ได้กับทุก ๆ โครงการก่อสร้างงานโยธา ดังนั้น ในแต่ละโครงการ เช่น โครงการสร้างเขื่อน, โครงการก่อสร้างทางด่วน,
.ฯลฯ จึงต้องจัดทำ เงื่อนไขเฉพาะ (Conditions of Particular Application บางครั้งเรียก Special Conditions) ขึ้น โดยอาจแก้ไขเงื่อนไขทั่วไปบางข้อ หรือ ยกเลิก หรือเพิ่มเติม ตามความเหมาะสมก็ได้ แต่ในทางปฏิบัติควรระบุการแก้ไขเพิ่มเติมไว้ในเอกสารเงื่อนไขเฉพาะ โดยไม่ต้องไปแตะต้องเงื่อนไขทั่วไปเพื่อให้ง่ายในการเจรจาต่อรองและในการบังคับใช้สัญญาระหว่างการก่อสร้าง
การจัดทำเอกสารประกวดราคา ประกอบด้วย
1) Invitation
2) Instructions
3) Tender Form
4) Contract Form
5) Form of Condition of Contract
6) Condition of Particular Application และ
7) Attachments เช่น Drawings, Spec., B.Q., etc.
FIDIC ทำ Form of Tender และ Form of Agreement แนบกับเงื่อนไขสัญญา Civit Work นี้ด้วย
การจัดทำเอกสารสัญญาจ้าง ประกอบด้วย
1) Contract Form
2) Conditions of Contract
3) Conditions Of Particular Application
4) Attachments : Drawings, Specifications, B.Q. etc.
1.2 บุคคล องค์กร งาน & ขั้นตอนการทำงานก่อสร้าง
Employer
- บุคคล
- องค์กร
Contractor
- Sub - Contractor
Others
- Arbitrator,
- Insurer
- Engineer และ
- Engineers Representative
ขั้นตอนดำเนินการตามสัญญา
- ลงนาม/รับ Notice to Proceed
- เสนอแผนงาน (Work/Progress Schedule) และแผนการใช้จ่ายงบประมาณ (cash flow)
ขั้นตอนการทำงาน
- เสนอ shop Drawing
- ลงมือก่อสร้าง
เริ่มตั้งแต่งานเคลียร์พื้นที่ ---
งานฐานราก ---
งานโครงสร้าง ---
งานระบบไฟฟ้า ---
งานระบบประปา ---
งานระบบสุขาภิบาล ---
งานตกแต่งภายใน/ภายนอก - - -
ส่ง Monthly Progress Report กำกับใบเบิกจ่ายเงิน ประจำเดือน
ส่งงาน/ตรวจรับ รับใบ Taking Over Cert.
งานเก็บตกและเคลียร์สถานที่เพื่อส่งมอบ (Outstanding Works)- - -
งานซ่อมบำรุง - - -
- - - ฯลฯ - - -
1.3 เอกสารสัญญาจ้างก่อสร้างฉบับ FIDIC
พิจารณาตัวอย่างสัญญาจ้างฉบับของสำนักนายกรัฐมนตรี ฉบับจ้างก่อสร้างในประเทศ(ภาษาไทย) กับ ฉบับจ้างก่อสร้างนานาชาติ (ภาษาอังกฤษ) ถ้าดูจากโครงสร้างต่าง ๆ จะสังเกตความใกล้เคียงกัน ระหว่าง ตัวอย่างสัญญาจ้างก่อสร้างนานาชาติ กับ แบบ Form สัญญาจ้างของ FIDIC นี้ แต่ในรายละเอียดอาจพบความแตกต่างบางประการ เช่น :-
- การจ่ายเงินล่วงหน้า FIDIC ไม่มี
- เหตุสุดวิสัย ส.นายกมี Force Majeure และ Special Risks ส่วน FIDIC มีแต่ Special Risks
-ระยะเวลาประกันผลงาน FIDIC ไม่กำหนดตายตัวอย่างตัวอย่างสัญญาจ้างฉบับส.นายกฯ
-ขั้นตอนกระบวนการระงับข้อพิพาทและอนุญาโตตุลาการ FIDIC กำหนดขั้นตอนต่างๆ เป็นเงื่อนไขให้ต้องปฏิบัติก่อนเริ่มกระบวนการอนุญาโตตุลาการ ที่น่าสังเกต คือ ต้องผ่านขั้นตอนวินิจฉัยของ Engineer ก่อน
-ความหมายของ Provisional Sum สังเกตว่าไม่มีขั้นตอนการออกคำสั่งหรืออนุญาตจาก Employer เพราะเขากำหนดให้ขอจาก Engineer จุดนี้เป็นข้อสังเกตประการหนึ่งที่ทำให้เห็นว่า Engineer เขามีบทบาทมาก ก็เพราะเงื่อนไขสัญญาฉบับนี้ยกร่างโดย สมาพันธ์วิศวกรที่ปรึกษานานาชาติ นั่นเอง
1.3.1 เอกสารสัญญา (5.1 5.2)
1.3.2 แบบก่อสร้างที่ผู้ว่าจ้างจัดให้ (6.1 วรรคแรก)
1.3.3 แบบก่อสร้างที่ผู้รับจ้างเสนอก่อนก่อสร้าง (6.1 วรรคสอง 6.5)
1.3.4 แบบก่อสร้างที่ผู้รับจ้างเสนอหลังก่อสร้าง (7.1 7.2)
1.4 บทนิยาม และการตีความ
1.4.1 การบังคับใช้ & คำที่ควรรู้เบื้องต้น (1.1)
1.4.2 การตีความ (1.2 1.4)
1.4.3 การให้ความเห็นชอบ (1.5)
1.5 วิศวกรที่ปรึกษา และผู้แทน
1.5.1 อำนาจหน้าที่ของ ENGINEER (2.1-2.2)
1.5.2 การแต่งตั้งผู้แทน (2.2 2.4)
- การแต่งตั้ง & ถอดถอน
- ตัวการตัวแทน ความผูกพัน
- มอบอำนาจของผู้แทน
- แต่งตั้งตัวแทน/ผู้ช่วยอีกชั้นหนึ่ง
1.5.3 การออกคำสั่งของ ENGINEER (2.5 2.6)
- การส่ง/รับหนังสือ
- การใช้ดุลพินิจ ถ้ากระทบสิทธิหน้าที่คู่สัญญา ต้องเป็นกลาง
1.6 การโอนสิทธิและช่วงงาน
1.6.1 การโอนสิทธิ กับการโอนหน้าที่ (3.1)
1.6.2 การช่วงงาน กับการโอนหนี้ (3.2)
2. เงื่อนไขทั่วไป
2.1 วิศวกรที่ปรึกษา และผู้แทน
2.1.1 อำนาจหน้าที่ของ ENGINEER (2.1 2.2)
2.1.2 การแต่งตั้งผู้แทน (2.2 2.4)
- การแต่งตั้ง & ถอดถอน
- ตัวการตัวแทน ความผูกพัน
- มอบอำนาจของผู้แทน
- แต่งตั้งตัวแทน/ผู้ช่วยอีกชั้นหนึ่ง
2.1.3 การออกคำสั่งของ ENGINEER (2.5 2.6)
- การส่ง/รับหนังสือ
- การใช้ดุลพินิจ ถ้ากระทบสิทธิหน้าที่คู่สัญญา ต้องเป็นกลาง
2.2 การโอนสิทธิ และช่วงงาน
2.2.1 การโอนสิทธิ กับ การโอนหน้าที่ (3.1)
2.2.2 การช่วงงาน & การโอนหนี้ (4.1 4.2)
2.3 เงื่อนไขก่อนการก่อสร้าง
2.3.1 หน้าที่ของผู้รับจ้างโดยทั่วไป (8.1 8.2, 9.1 13.1)
2.3.2 การจัดข้อมูลให้ผู้รับจ้าง (11.1 วรรคแรก)
2.3.3 บทปิดปากผู้รับจ้าง & ข้อยกเว้น (11.1 วรรคสอง, 12.1 12.2)
2.3.4 แผนการทำงานและประมาณการค่าใช้จ่าย (15.1 16.2)
2.3.5 การควบคุมการทำงาน (15.1 16.2)
2.3.6 แผนผังการก่อสร้างและการขุดสำรวจ (17.1, 18.1)
2.3.7 การจัดความปลอดภัย & ความเรียบร้อย (19.1 19.2)
2.4 เงื่อนไขระหว่างก่อสร้าง
2.4.1 การปฏิบัติตามกฎ (26.1 27.1)
2.4.2 การดำเนินคดีละเมิดสิทธิบัตร & การจ่ายค่าภาคหลวง (28.1 28.2)
2.4.3 มาตรการป้องกันอันตราย (29.1 30.4)
2.4.4 บทบาทผู้รับจ้างในการประสานงาน (31.1 31.2, 32.1)
2.4.5 การปรับพื้นที่ภายหลังก่อสร้าง (33.1)
2.4.6 การส่งคำบอกกล่าว
2.5 การะงับข้อพิพาท
2.5.1 แนวคิดเรื่อง Arbitration Clause
2.5.2 บทบาทของ ENGINEER เมื่อเกิดข้อพิพาท (67.1)
2.5.3 การประนีประนอมยอมความ (67.2)
2.5.4 ประเด็นที่ต้องพิจารณาเมื่อจะเข้าสู่ อญต.
2.5.5 กฎของ ICC (67.3)
3. งาน และพันธะของผู้รับจัาง
3.1 ความรับผิดชอบเกี่ยวกับงาน - CARE OF WORKS (20.120.4)
3.1.1 ความรับผิดชอบในช่วงเวลาการก่อสร้าง (20.1, 20.2)
3.1.2 เหตุการณ์ที่เป็นข้อยกเว้นความรับผิดชอบ (65.1, 65.2, 20.4, 65.6)
3.1.3 ความรับผิดชอบในช่วงเวลาประกันผลงาน
3.1.4 ความรับผิดชอบเกี่ยวกับ Outstanding Works
3.1.5 แนวปฏิบัติเมื่อเกิดเหตุการณ์ที่เป็นข้อยกเว้น
- การแก้ไขความเสียหาย (65.3)
- ภาระค่าใช้จ่ายที่เพิ่มขึ้น (65.5)
- บทบาทของ Engineer (20.2, 20.3)
3.2 การประกันภัย - INSURANCES (21.1-25.4)
3.2.1 การประกันการเสียหายของงาน
- ช่วงเวลาการประกันภัย (21.2)
- ขอบเขตการประกันภัย (21.3, 21.4)
3.2.2 การประกันความเสียหายแก่บุคคลและทรัพย์สินอื่น
- ช่วงเวลาและขอบเขตการประกัน (22.1)
- ข้อยกเว้นการประกัน (22.2)
- รายละเอียดของการประกันภัยบุคคลที่ 3 (23.1, 23.2)
- ความรับผิดชอบของผู้ว่าจ้าง (22.3)
3.2.3 การประกันความเสียหายแก่คนงาน
- วัตถุประสงค์ของการประกันภัย (24.1)
- ช่วงเวลาและขอบเขตการประกัน (24.2)
3.2.4 พันธะของผู้รับจ้างเกี่ยวกับกรมธรรม์ประกันภัย (25.1, 25.2)
3.2.5 ทางแก้ไขในกรณีผู้รับจ้างไม่ยอมประกัน (25.3)
3.2.6 ข้อกำหนดพิเศษ (25.4, 25.5)
3.3 หลักประกันสัญญา - GUARANTEES (10.1-10.3)
3.4 อุปกรณ์และงานชั่วคราว - EQUIPMENT & TEMPORARY WORKS (54.1-54.8)
3.4.1 บทจำกัดสิทธิของผู้รับจ้าง (54.1)
3.4.2 บทยกเว้นความรับผิดชอบของผู้ว่าจ้าง (54.2)
3.4.3 ข้อกำหนดเกี่ยวกับศุลกากร (54.3-54.4)
3.4.4 ข้อกำหนดกรณีใช้เครื่องมือที่ผู้รับจ้างเช่ามา (54.5-54.6)
3.4.5 ข้อกำหนดพิเศษ (54.7-54.8)
3.5 วัสดุอุปกรณ์ที่ใช้ก่อสร้าง - PLANT & MATERIALS (36.1-39.2)
3.5.1 ข้อกำหนดทั่วไป (36.1)
3.5.2 ตัวอย่างวัสดุและการตรวจสอบ (36.2-36.4)
3.5.3 บทบาทของ Engineer (36.5)
3.6 ความรับผิดเพื่อชำรุดบกพร่อง - DEFECTS LIABILITY (49.1-50.1)
3.6.1 ข้อกำหนดการประกันผลงาน (49.1)
3.6.2 พันธะของผู้รับจ้างเมื่อครบกำหนด (49.2)
3.6.3 ค่าใช้จ่ายในการซ่อมแซม ใครรับผิด (49.3)
3.6.4 ปัญหาเมื่อผู้รับจ้างไม่ซ่อมแซม (49.4)
3.6.5 บทบาทของ Engineer ในการกำกับดูแล (50.1)
3.7 การเลิกสัญญาและการเยียวยา - TERMINATION AND REMEDIES (63.1-64.1)
3.7.1 กรณีผู้รับจ้างผิดสัญญา
- กรณีต่าง ๆ ที่ถือว่าผู้รับจ้างผิดสัญญา (63.1)
- การประเมินราคาค่างานเมื่อเลิกสัญญา (63.2)
- การจ่ายค่างานเมื่อเลิกสัญญา (63.3)
- การโอนสิทธิตามสัญญาของผู้รับจ้าง (63.4)
- ปัญหาการแก้ไขงานฉุกเฉิน (64.1)
3.7.2 กรณีผู้ว่าจ้างผิดสัญญา
- กรณีต่าง ๆ ที่ถือว่า ผู้รับจ้างผิดสัญญา (69.1)
- การเคลื่อนย้ายเครื่องมือออก (69.2)
- การจ่ายค่างานเมื่อเลิกสัญญา (69.3)
- สิทธิของผู้รับจ้างในการหยุดพักงาน (69.4)
- พันธะในการทำงานต่อไป (69.5)
4. การเริ่มงาน หยุดพักงาน และแก้ไขงาน
4.1 การเริ่มงาน - COMMENCEMENT OF WORK (41.1-42.3)
4.1.1 ข้อกำหนดการเริ่มงาน (41.1)
4.1.2 การครอบครองพื้นที่ก่อสร้าง
- พันธะของผู้ว่าจ้าง (42.1)
- ทางแก้ปัญหาเรื่องพื้นที่ก่อสร้าง (42.2)
- ความรับผิดชอบเกี่ยวกับทางเข้าออก และสิ่งอำนวยความสะดวก
4.2 การขยายระยะเวลาการทำงาน - EXTENSION OF TIME (43.1-46.1)
4.2.1 กำหนดการแล้วเสร็จของงาน (43.1)
4.2.2 การขยายเวลาทำงาน
- เหตุการณ์ที่ผู้รับจ้างมีสิทธิขอขยาย (44.1)
- การร้องขอขยายเวลา (44.2)
- การพิจารณาขยายเวลา (44.3)
- การควบคุมความคืบหน้าของงาน (46.1)
4.3 การหยุดพักงาน - SUSPENSION (40.1-40.3; 69.4-69.5)
4.3.1 พันธะของผู้รับจ้างในระหว่างหยุดพักงาน (40.1)
4.3.2 ค่าใช้จ่ายที่เกิดขึ้นจากการหยุดพักงาน (40.2)
4.4 เบี้ยปรับ - LIQUIDATED DAMAGES (47.1-47.2)
4.4.1 พันธะของผู้รับจ้างในระหว่างหยุดพักงาน (40.1)
4.4.2 การลดเบี้ยปรับ (47.2)
4.5 การเปลี่ยนแปลงงาน - VARIATIONS (51.1-51.2)
4.6 การประเมินและการแปรเปลี่ยนค่างาน - VALUATION AND PRICE ADJUSTMENT (52.1-52.3)
4.7 การเปลี่ยนแปลงงานภายใต้ ตารางงานปกติ - DAYWORK Schedule (52.4)
5. การวัดปริมาณงาน และการจ่ายค่างาน
5.1 การวัดปริมาณงาน - MEASUREMENT (55.1-57.2)
5.2 การออกใบรับรองและการจ่ายค่างาน - CERTIFICATES AND PAYMENT
(48.1-48.4; 60.1-62.2; 65.8-66.1; 66.1 และ 69.3)
5.3 กระบวนการเรียกร้องค่าชดเชย - PROCEDURE FOR CLAIMS (53.1-53.5)
5.4 จำนวนประมาณการค่างาน - PROVISIONAL SUMS (58.1-58.3)
5.5 การเปลี่ยนแปลงค่าใช้จ่ายและกฎหมาย - CHANGE IN COST AND LEGISLATION (70.1-70.2)
5.6 อัตราแลกเปลี่ยนเงินตรา - CURRENCY AND RATE OF EXCHANGE (71.1-72.3)
5.7 การปรับราคาค่างาน - PRICE ESCALATIONS
6.บทส่งท้าย
6.1 การนำสัญญาจ้างก่อสร้างฉบับ FIDIC มาใช้ในประเทศไทย
6.1.1 หลักการในการนำสัญญาจ้างก่อสร้างนานาชาติมาใช้ในเมืองไทย
6.1.2 สัญญาจ้างก่อสร้างนานาชาติ สำนักนายกรัฐมนตรี
6.1.3 สัญญาจ้างก่อสร้างโรงไฟฟ้า กฟผ.
6.2 สรุปและเสนอแนะ
6.2.1 สรุปปัญหาและแนวปฏิบัติในการใช้สัญญาจ้างฉบับ FIDIC
6.2.2 แนวทางพัฒนาสัญญาจ้างก่อสร้างในประเทศไทย
* * * * * * * * * * * * |